Raport pt.: „Zmiany w leczeniu bólu przewlekłego. Korzyści dla pacjenta, systemu i płatnika” prezentuje kluczowe aspekty związane z leczeniem bólu przewlekłego metodami inwazyjnymi w wielokierunkowej poradni leczenia bólu oraz przedstawia rekomendacje zmian systemowych.
Wskazania do zastosowania metod inwazyjnych występują u około 30 procent chorych z bólem przewlekłym. Główne wskazania do zabiegu techniką interwencyjną stanowią dolegliwości bólowe oporne na leczenie farmakologiczne i występujące w wyraźnie ograniczonym miejscu (narząd ruchu, ból towarzyszący chorobie nowotworowej, ból neuropatyczny). Zabiegi interwencyjne takie jak neuroliza, termolezja i kriolezja są procedurami medycznymi stosowanymi w leczeniu pacjentów z przewlekłym bólem nocyceptywnym, neuropatycznym, lub mieszanym, związanym lub niezwiązanym z chorobą nowotworową.
Agencja Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji zarekomendowała zmiany technologii medycznej w zakresie świadczeń z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej dotyczących metod interwencyjnych: zniszczenia nerwów czaszkowych lub obwodowych przez wstrzyknięcie czynnika neurolitycznego, zniszczenia nerwów czaszkowych i obwodowych przez znieczulenie wywołane wysoką temperaturą (termolezja), zniszczenia nerwów czaszkowych lub obwodowych przez znieczulenie wywołane niską temperaturą (kriolezja, krioneuroablacja) [1]. Zakres proponowanych przez AOTMiT zmian obejmuje: modyfikację kryteriów kwalifikacji pacjentów do wymienionych świadczeń – poprzez doprecyzowanie wskazań medycznych oraz określenie obszarów anatomicznych objętych leczeniem, doszczegółowienie interwencji medycznej – poprzez: określenie zasad realizacji procedur medycznych z wykorzystaniem technik obrazowania (w celu precyzyjnej lokalizacji struktur układu nerwowego, poddawanych zabiegowi), doprecyzowanie wymagań dotyczących niezbędnego sprzętu i aparatury, wskazanie składu mieszaniny chemicznej stosowanej w neurolizie chemicznej oraz określenie zakresu temperatur stosowanych w procedurach termolezji i kriolezji.
W celu zwiększenia dostępności do świadczeń z zakresu technik interwencyjnych, Agencja zaproponowała rozszerzenie kryteriów wskazań. Zmianie uległy m.in. kryteria kwalifikacji pacjenta do tych form leczenia. Do bólu przewlekłego dodano ból o charakterze ostrym oraz poszerzono zakres wskazań do stosowania procedur. Dodano następujące wskazania: pierwotne bóle głowy, neuralgie i neuropatie nerwów obwodowych, neuralgie i neuropatie nerwów czaszkowych, bóle stawów obwodowych, szyjnopochodny ból głowy, ból korzeniowy i radikulopatie szyjne, piersiowe i lędźwiowe, ból zależny od układu współczulnego, ból zależny od układu przywspółczulnego, ból mięśniowo-powięziowy, przewlekły ból po zabiegach operacyjnych.
Szacunkowy wzrost populacji pacjentów wynikający z rozszerzenia wskazań o proponowane jednostki chorobowe to około 10 procent pacjentów poddawanych do tej pory zabiegom o kodzie ICD-9: 04.24 i 04.25 (termolezja i kriolezja).
Wprowadzenie powyższych zmian generuje korzyści dla pacjenta, systemu ochrony zdrowia i płatnika.
Z perspektywy pacjentów korzyścią jest m.in. zmniejszenie nasilenia bólu, zmniejszenie zapotrzebowania na leki przeciwbólowe lub nawet ich odstawienie, zmniejszenie liczby objawów niepożądanych po farmakoterapii, poprawa jakości życia, alternatywa do operacji stawów lub kręgosłupa. Ponadto, metody interwencyjne stanowią terapię pomostową przeciwbólową (przy oczekiwaniu przez pacjenta na alloplastykę stawu).
Z perspektywy systemu ochrony zdrowia korzyścią jest możliwość realizacji zabiegów termolezji/kriolezji/neurolizy w warunkach ambulatoryjnych (odciążenie oddziałów zabiegowych z możliwością koncentracji na innych planowych zabiegach – w efekcie skrócenie kolejek oczekujących na zabieg).
Z perspektywy płatnika publicznego korzyścią jest m.in. ograniczenie kosztów refundacji leków przeciwbólowych, znaczne ograniczenie kosztów leczenia powikłań błędnej farmakoterapii (np. niewydolność nerek po samoleczeniu i niekontrolowanym stosowaniu NLPZ od farmakoterapii, poprzez dializoterapię do przeszczepień narządu i późniejszej immunosupresji i jej powikłań), zmniejszenie ilości i tym samym kosztów operacji (np. alloplastyk dużych stawów, zabiegów operacyjnych kręgosłupa), skrócenie czasu oczekiwania na planowany zabieg operacyjny poprzez identyfikację pacjentów, którzy potencjalnie mogą skorzystać na zabiegach termolezji/kriolezji jako metodzie przeciwbólowej.
Obecnie, większość procedur interwencyjnych jest niedoszacowana dla warunków ambulatoryjnych i wykonywane ich stanowi obciążenie dla poradni leczenia bólu. Raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) z dnia 22.07.2025 pt.: Świadczenia gwarantowane obejmujące leczenie chorób kręgosłupa przedstawia analizę kosztową wszystkich procedur możliwych do rozliczenia zarówno w lecznictwie szpitalnym, jak i w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Analiza miała na celu zapewnienie adekwatne i sprawiedliwe finansowanie procedur medycznych niezależnie od miejsca ich realizacji.
W analizie wskazano procedury leczenia bólu możliwe do rozliczenia w szpitalu jak i w ambulatorium, takie jak: wprowadzenie cewnika do przestrzeni nadtwardówkowej, podpajęczynówkowej lub podtwardówkowej rdzenia z przerywanym lub ciągłym wlewem leku, dokanałowe wstrzyknięcie sterydów, zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez wstrzyknięcie czynnika neurolitycznego, zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez znieczulenie wywołane niską temperaturą, wstrzyknięcie do nerwu obwodowego – nie określone inaczej, wstrzyknięcie środka znieczulającego do nerwu obwodowego, wstrzyknięcie środka znieczulającego do nerwu współczulnego, Wstrzyknięcie do nerwu współczulnego lub zwoju – inne.
Na podstawie analiz kosztów jednostkowych oraz ich struktury, opracowano nowy podział grup rozliczeniowych, uwzględniający realne nakłady ponoszone w trybie ambulatoryjnym. Taryfikacja świadczeń zarekomendowana przez AOTMiT powinna umożliwić pokrycie rzeczywistych kosztów ponoszonych przez świadczeniodawców, realizujących procedury w zakresie leczenia bólu, w szczególności przez poradnie leczenia bólu.
Według AOTMIT projekty taryf, oszacowane na podstawie wyników analizy kosztów związanych z realizacją świadczeń są odpowiednio: wyższe od aktualnej wartości katalogowej dla 8 procedur (od 5 procent dla procedury: zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez znieczulenie wywołane niską temperaturą i zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez znieczulenie wywołane wysoką temperaturą do 453 procent dla procedury: wstrzyknięcie środka znieczulającego do nerwu obwodowego i wstrzyknięcie do nerwu obwodowego z wyjątkiem środków neurolitycznych); niższe od aktualnej wartości katalogowej dla 1 procedury tj.: zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez wstrzyknięcie czynnika neurolitycznego o 48 procent.
W niniejszym Raporcie przedstawiono 8 rekomendacji zmian odnoszących się do kwestii natury systemowej, których podjęcie jest wskazane ze względu na zwiększenie bezpieczeństwa i dostępności do leczenia bólu przewlekłego:
- Uaktualnienie wyceny świadczeń zdrowotnych w obszarze metod interwencyjnych leczenia bólu przewlekłego według taryfikacji zarekomendowanej w raporcie Agencji Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji z dnia 22 lipca 2025 roku.
- Przesunięcie procedur interwencyjnych (termolezji, kriolezji) z hospitalizacji do poradni leczenia bólu, co zmniejszy koszty dla systemu ochrony zdrowia.
- Rozszerzenie kryteriów wskazań do zabiegów interwencyjnych (kriolezja, termolezja) – pozytywna opinia Agencji Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji z dnia 25 czerwca 2025 roku.
- Opracowanie przez ekspertów standardu świadczeń gwarantowanych w zakresie leczenia bólu ze struktur kręgosłupa (kriolezje, termolezje) w oparciu o jakość, co w konsekwencji zmniejszy koszty dla systemu ochrony zdrowia.
- Zwiększenie dostępności do wielospecjalistycznych poradni leczenia bólu, co w konsekwencji zmniejszy zużycie analgetyków opioidowych i koszty ich refundacji.
- Zwiększenie dostępności do wielokierunkowego leczenia bólu przewlekłego.
- Zwiększenie dostępności do wysokospecjalistycznych metod leczenia bólu chorych na nowotwory z bólem opornym na inne metody leczenia (metoda wszczepienia dokanałowego systemu dostarczania leku przeciwbólowego).
- Utworzenie ośrodków referencyjnych leczenia bólu w Polsce.
[1] Raport z dnia 25 czerwca 2025 roku w sprawie oceny świadczenia opieki zdrowotnej art. 31f ust. 5 ustawy, Zasadności zmiany technologii medycznej w zakresie świadczeń z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej: zniszczenie nerwów czaszkowych i obwodowych przez znieczulenie wywołane wysoką temperaturą (termolezja), zniszczenie nerwów czaszkowych lub obwodowych przez znieczulenie wywołane niską temperaturą (kriolezja, krioneuroablacja